IP/09/1166 Bruksela, dnia 22 lipca 2009 r. Bułgaria i Rumunia: polityczny konsensus potrzebny by przyspieszyć reformę wymiaru sprawiedliwości i walkę z korupcją  Ponadpartyjne wsparcie polityczne jest obecnie niezbędne, aby reformy w obu państwach członkowskich nabrały tempa. Niemniej należy włożyć jeszcze więcej wysiłku w osiągnięcie przekonujących wyników reformy wymiaru sprawiedliwości, walki z korupcją oraz w przypadku Bułgarii – z przestępczością zorganizowaną. Tak brzmi główny wniosek, jaki można wyciągnąć z dwóch sprawozdań przyjętych dziś przez Komisję. W ostatnim roku Rumunia przestawiła istotne propozycje w zakresie reformy prawa karnego, cywilnego oraz procedur sądowniczych, jednakże aby umożliwić szybkie i skuteczne decyzje w sprawach dotyczących korupcji na wysokim szczeblu podejmowanych przez niezależne organy sądownicze, potrzeba większego poparcia politycznego. Bułgaria rozpoczęła restrukturyzację swojej prokuratury, w wyniku czego odnotowała większą ilość aktów oskarżenia oraz przypadków skazań. Jednocześnie walka z korupcją oraz przestępczością zorganizowaną wymagają większego politycznego wsparcia i powinny zostać priorytetowym zadaniem dla nowego rządu. Komisja uznaje, że konieczne jest dalsze wsparcie i monitorowanie sytuacji w tych krajach i zachęca pozostałe państwa członkowskie, aby nadal pomagały Bułgarii i Rumunii w procesie reform. Aby wesprzeć ten proces, w sprawozdaniach przedstawiono szereg konkretnych zaleceń, które powinny zostać wdrożone przez oba kraje w ciągu następnych kilku lat.  Przewodniczący Komisji Europejskiej José Manuel Barroso stwierdził: „ Obecnie obserwowana dynamika reform musi zostać wzmocniona przez narodowe porozumienie polityczne angażujące wszystkie partie i instytucje, oraz przez przekonujące osiągnięcia. Obywatele obu krajów oraz w całej Europie muszą mieć poczucie, że nikt nie stoi ponad prawem. Mam nadzieję, że oba rządy szybko przystąpią do wdrażania zaleceń Komisji w zakresie reform ” .  Tak jak w poprzednich sprawozdaniach, analiza Komisji opiera się na ocenie postępów poczynionych przez władze Bułgarii i Rumunii oraz na informacji przekazanej przez państwa członkowskie, organizacje międzynarodowe , a także niezależnych ekspertów oraz pozostałe źródła.  Komisja przeprowadziła kilka inspekcji w Bułgarii oraz Rumunii, również takich, w których wzięli udział eksperci wysokiego szczebla z pozostałych państw członkowskich.  W sprawozdaniach uwzględniono odpowiedzi Bułgarii oraz Rumunii na szczegółowe kwestionariusze przygotowane przez Komisję.   Sprawozdanie w sprawie postępów poczynionych przez Bułgarię zwraca uwagę na pozytywną zmianę w nastawieniu do problemu oraz wskazuje określone kroki techniczne, jakie przedsięwzięła Bułgaria w odpowiedzi na sprawozdanie Komisji z lipca 2008 r. Bułgaria podjęła wstępne działania aby poprawić wykrywalność ciężkich przestępstw, takie jak reorganizacja prokuratury oraz zmiana metodologii, która to przyczyniła się do wzrostu liczby aktów oskarżenia, zwłaszcza w odniesieniu do przypadków nadużyć dotyczących środków wspólnotowych a także pierwszych wyroków skazujących w sprawach z zakresu przestępczości zorganizowanej. Oprócz tego Bułgaria zbadała opóźnienia w sprawach karnych dotyczących ciężkich przestępstw i, aby przyśpieszyć procedury sądowe, opracowała zalecenia, które zostały już częściowo wdrożone, skutkując efektywnym rozwiązaniem kilku procesów. Inspekcja Najwyższej Rady Sądownictwa odnotowała szereg przekonujących sukcesów oraz przyczyniła się, wspólnie z Najwyższym Sądem Kasacyjnym, do poprawy w zakresie jednorodnego stosowania prawa.  Niemniej jednak, zmiany te nie mają jeszcze wpływu na życie codzienne Bułgarów, którzy nie wydają się jeszcze dostrzegać poprawy. Opinia publiczna postrzega krajowy system sprawiedliwości jako niewydolny i czasem nieobiektywny, gdzie prokuratorzy i adwokacji ulegają rzekomo przeróżnym wpływom i naciskom. Bułgarski kodeks karny jest przestarzały, a procedury sądowe nadmiernie sformalizowane. Nadal nie może być mowy o głębokiej reformie systemu sądowniczego, a pozytywne wyniki niedawnych wysiłków w zakresie reform są fragmentaryczne. Muszą one otrzymać odpowiednie wsparcie w postaci szerokiego politycznego porozumienia i przekonującej strategii, które uczyniłyby walkę z przestępczością zorganizowaną oraz korupcją głównym priorytetem Bułgarii. W sprawozdaniu wzywa się Bułgarię do jednoznacznego i długoterminowego zobowiązania, pozwalającego podtrzymać i zwiększyć obecne tempo reform, tak by przyniosły więcej konkretnych rezultatów w badaniu, ściganiu i karaniu przypadków korupcji na wysokim szczeblu oraz przestępczości zorganizowanej.  W sprawozdaniu dotyczącym Rumunii podkreślono, że władze tego kraju skutecznie zareagowały na obawy przedstawione w okresowym sprawozdaniu Komisji z lutego 2009 r., przyjmując nowy kodeks karny i cywilny oraz przedkładając propozycje reform dotyczących postępowania sądowego. Osiągnięcia w zakresie ścigania przypadków korupcji na wysokim szczeblu utrzymały się na tym samym poziomie i uzupełniono je o nowe działania, mające na celu poprawę sytuacji zatrudnienia w sądach oraz prokuraturze, oraz działania poprawiające spójność orzecznictwa sądowego, jak np. apelacje w interesie prawa wnoszone przez prokuratora generalnego i rekomendacje grupy roboczej. Działa już Krajowa Agencja ds. Etyki, jej badania deklaracji majątkowych dały rezultaty, a pierwsze sprawy zainicjowane przez Agencję czekają na rozstrzygnięcie przez sąd.  Jednakże reformy te nadal mają fragmentaryczny charakter, nie udało im się jeszcze umocnić, nadal też nie przyniosły praktycznych skutków dla obywateli rumuńskich. Parlament powinien pokazać pełne zaangażowanie w walkę z korupcją na wysokim szczeblu. Wyraźnie też widać brak inicjatywy w odniesieniu do korupcji na szczeblu lokalnym. Orzecznictwo pozostaje niespójne, legislacyjna mozaika, na którą składają się nadzwyczajne rozporządzenia i przepisy wykonawcze, skutkuje brakiem pewności prawnej.  Zasadniczo, nadal brak dowodów na istnienie szerokiego politycznego porozumienia na rzecz wsparcia reform oraz jednoznacznego zaangażowania partii politycznych w działania na rzecz rzeczywistych postępów w tej dziedzinie. Istnieje realne niebezpieczeństwo, że na skutek stale powiększającej się sieci ustaw, przepisów wykonawczych oraz przyjętych praktyk, powstającej w wyniku ciągłych politycznych sporów między partiami, zniknie z pola widzenia zasadniczy cel reformy, jakim jest stworzenie stabilnego i niezawisłego sądownictwa. Sprawozdanie wzywa do politycznego porozumienia w Rumunii, by umożliwić niezawisłe działanie systemy sądownictwa oraz bezstronne dochodzenia w sprawach korupcji, prowadzące do szybkich i skutecznych decyzji. W sprawozdaniach potwierdzono, że aby wesprzeć proces reform w obu krajach, potrzebna jest dalsza pomoc i monitoring ze strony Komisji, aż do momentu gdy zostaną zrealizowane cele referencyjne, a mechanizm współpracy i weryfikacji (MWiW) zostanie zniesiony. Dodatkowe informacje Dnia 1 stycznia 2007 r. Komisja ustanowiła mechanizm współpracy i weryfikacji, aby ocenić postępy poczynione przez Bułgarię i Rumunię w dziedzinie reformy sądownictwa, walki z korupcją i przestępczością zorganizowaną. Komisja otrzymała zadanie przygotowywania regularnych sprawozdań na temat środków towarzyszących. Pierwsze sprawozdanie Komisji przedstawiono 27 czerwca 2007 r. Od tamtej pory sprawozdania ukazują się dwa razy do roku. Opublikowane w dniu dzisiejszym sprawozdania Komisji przedstawiają ocenę postępów w realizacji ustalonych w momencie przystąpienia do UE celów referencyjnych w zakresie reformy wymiaru sprawiedliwości, walki z korupcją oraz – w przypadku Bułgarii – z przestępczością zorganizowaną. Sprawozdanie opiera się na informacjach przekazanych przez rządy Bułgarii i Rumunii, przedstawicielstwa Komisji oraz państw członkowskich w obu krajach, organizacje społeczeństwa obywatelskiego, stowarzyszenia oraz ekspertów. Sprawozdania Komisji uzupełnione są o szczegółowe sprawozdania techniczne dotyczące każdego z krajów.  Więcej szczegółowych informacji o mechanizmie współpracy i weryfikacji oraz klauzulach zabezpieczających znaleźć można w   MEMO/07/260   . Pełne teksty sprawozdań dostępne są na stronie:    http://ec.europa.eu/dgs/secretariat_general/cvm/index_en.htm